đinh bộ lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân

Loạt bài
Lịch sử Việt Nam
Bản trang bị Việt Nam

Thời chi phí sử

Hồng Bàng

Bạn đang xem: đinh bộ lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân

An Dương Vương

Bắc nằm trong chuyến I (207 TCN – 40)
   Nhà Triệu (207 – 111 TCN)
Hai Bà Trưng (40 – 43)
Bắc nằm trong chuyến II (43 – 541)
   Khởi nghĩa Bà Triệu
Nhà Tiền LýTriệu Việt Vương (541 – 602)
Bắc nằm trong chuyến III (602 – 905)
   Mai Hắc Đế
   Phùng Hưng
Tự chủ (905 – 938)
   Họ Khúc
   Dương Đình Nghệ
   Kiều Công Tiễn
Nhà Ngô (938 – 967)
   Loạn 12 sứ quân
Nhà Đinh (968 – 980)
Nhà Tiền Lê (980 – 1009)
Nhà Lý (1009 – 1225)
Nhà Trần (1225 – 1400)
Nhà Hồ (1400 – 1407)
Bắc nằm trong chuyến IV (1407 – 1427)
   Nhà Hậu Trần
   Khởi nghĩa Lam Sơn
Nhà Hậu Lê
   Nhà Lê sơ (1428 – 1527)
Nhà Lê trung hưng
(1533 – 1789)
Nhà Mạc (1527 – 1592)
Trịnh–Nguyễn
phân tranh
Nhà Tây Sơn (1778 – 1802)
Nhà Nguyễn (1802 – 1945)
   Pháp nằm trong (1887 – 1945)
   Đế quốc nước Việt Nam (1945)
Chiến giành Đông Dương (1945 – 1975)
   Việt Nam Dân căn nhà Cộng hòa
   Quốc gia nước Việt Nam
   Việt Nam Cộng hòa
   Cộng hòa Miền Nam Việt Nam
Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (từ 1976)

Xem thêm

  • Vua Việt Nam
  • Nguyên thủ Việt Nam
  • Các quốc gia cổ
  • Niên biểu lịch sử dân tộc Việt Nam
sửa

Loạn 12 sứ quân (chữ Nôm: 亂12使君; chữ Hán: 十二使君之亂, Thập nhị sứ quân chi loạn) là một trong những quá trình nội chiến ra mắt vào thời gian cuối thời căn nhà Ngô, kéo dãn từ thời điểm năm 944 sau thời điểm Ngô Quyền thất lạc cho tới Khi Đinh Sở Lĩnh thống nhất nước nhà, lập rời khỏi căn nhà Đinh năm 968, được biên chép vô phần Bản kỷ Ngô sứ quân Ngô Xương Xí.

Cuộc tao loạn này còn có vẹn toàn nhân thâm thúy xa xăm kể từ quy trình phân hóa xã hội thời Bắc nằm trong, dẫn theo việc xuất hiện tại giai tầng thổ hào, quan liêu lại sở hữu quyền lực mạnh về tài chính, chủ yếu trị và tạo nên sự phân nghiền cát cứ. Thực hóa học của cuộc nội chiến này là sự việc đấu giành giành quyền lực tối cao vô thượng bên trên khu đất Tĩnh Hải quân của những thủ lĩnh địa hạt Khi căn nhà Đường giảm sút, người Việt đem thời cơ đứng lên giành giành quyền hướng dẫn. Giai đoạn này còn có nằm mê mống từ trên đầu thế kỷ X và đem thời cơ cải cách và phát triển mạnh kể từ Khi Dương Tam Kha cướp căn nhà Ngô, những điểm ko Chịu đựng thuần phục, những thủ lĩnh nổi lên cát cứ một vùng, nhiều người còn xưng Vương như An vương vãi Ngô Nhật Khánh, Vũ Ninh vương vãi Nguyễn Thủ Tiệp, Quang Hiển quốc vương vãi Kiều Thuận, Quảng Trí quân Nguyễn Khoan hoặc giành ngôi vua như Lã Xử Bình, Dương Huy, Đỗ Cảnh Thạc, Kiều Công Hãn và lấy quân xâm chiếm cho nhau.

Giai đoạn 12 sứ quân kéo dài ra hơn hai mươi năm (944–968) và kết cổ động Khi Đinh Tiên Hoàng thống nhất nước nhà, lập rời khỏi sông núi Đại Cồ Việt – Nhà nước phong kiến giảng quyền thứ nhất vô lịch sử dân tộc của nước nước Việt Nam. Giống với thời Xuân Thu – Chiến Quốc của Trung Quốc và Chiến Quốc của Nhật Bản, quá trình này cũng rất có thể xem như là 1 thời kỳ chiến quốc của nước Việt Nam.

Bối cảnh và lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Các Hào trưởng trở nên Tiết phỏng sứ[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 905, căn nhà Đường giảm sút, Khúc Thừa Dụ là Hào trưởng Hồng Châu, được dân bọn chúng cỗ vũ, tiếp tục tiến thủ quân rời khỏi lắc đóng góp phủ trở nên Đại La, tự động xưng là Tiết phỏng sứ. Họ Khúc tiếp tục khai mạc thời kỳ tự động căn nhà của những người Việt sau rộng lớn 1000 năm Bắc nằm trong.

Năm 906, tướng mạo Nguyễn Nê theo gót mệnh lệnh vua Đường lấy 7000 quân quý phái An Nam yêu sách bọn họ Khúc triều cống. Nguyễn Nê dựng bạn dạng doanh ở Thành Quả, lấy phu nhân Việt sinh rời khỏi phụ thân đàn ông sau đây là những sứ quân Nguyễn Khoan, Nguyễn Thủ Tiệp và Nguyễn Siêu.[1] Cũng vô thời kỳ căn nhà Đường giảm sút, nhiều thủ lĩnh Trung Hoa chạy loàn xuống Tĩnh Hải quân lập ấp tuy nhiên con cái con cháu bọn họ sau đây trở nên những sứ quân như Đỗ Cảnh Thạc và Trần Lãm.

Năm 918, Khúc Hạo thất lạc, Khúc Thừa Mỹ lên thay cho yếu hèn, bất lực cho dù tiếp tục đem Đại La (Hà Nội) vẫn ko kiểm soát nổi những hào trưởng địa hạt, nên cầu viện căn nhà Hậu Lương (Trung Quốc). Quân Nam Hán tiến thủ quý phái, bắt Khúc Thừa Mỹ và đưa về Quảng Châu Trung Quốc.

Năm 931, hào trưởng Dương Đình Nghệ kể từ Ái châu tiến công xua Thứ sử Lý Tiến của nước Nam Hán, hóa giải trở nên Đại La. Lưu Cung sai Trần chỉ đem quân quý phái tiếp viện. Dương Đình Nghệ dữ thế chủ động Open trở nên nghênh đón địch, chi tiêu khử viện binh tương hỗ Nam Hán, chém bị tiêu diệt Trần chỉ. Sau tê liệt ông tự động lập thực hiện Tiết phỏng sứ, người sử dụng Ngô Quyền, Đinh Công Trứ (thân sinh của Đinh Sở Lĩnh), Kiều Công Tiễn thực hiện nha tướng mạo.

Năm 937, Kiều Công Tiễn, hào trưởng Phong Châu, một tướng mạo bên dưới quyền tiếp tục giết mổ hoảng sợ Dương Đình Nghệ nhằm cướp quyền với nguyên do Đình Nghệ là kẻ tạo nên chết choc của Khúc Thừa Mỹ, chúa cũ của Tĩnh Hải quân.[2] Hai con cháu nội Tiễn là Kiều Công Hãn và Kiều Thuận sau đây trở nên những sứ quân ở sát chống Phong Châu.

Năm 938, Ngô Quyền là con cái rể Dương Đình Nghệ rời khỏi Đại La giết mổ Kiều Công Tiễn rồi dẹp giặc Nam Hán ở sông Bạch Đằng, đăng vương Vua, lập rời khỏi căn nhà Ngô, dựng lại quyền tự động căn nhà. Trong số những tướng mạo đem Sứ quân Đỗ Cảnh Thạc, Sứ quân Kiều Công Hãn và Sứ quân Phạm Bạch Hổ. Tàn dư bọn họ Kiều sót lại là Sứ quân Kiều Thuận chạy về lắc vùng núi Hồi Hồ và link với Ma Xuân Trường tóm gọn những trưởng tộc miền núi.

Triều đình Cổ Loa dẹp loạn[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 944, Ngô Quyền thất lạc, đàn ông Dương Đình Nghệ là Dương Tam Kha cướp ngôi, tự động lập bản thân thực hiện vua, xưng Dương Bình vương vãi. Ngô Xương Ngập (con trưởng Ngô Quyền) chạy về căn nhà một hào trưởng là Phạm Lệnh Công ở buôn bản Trà Hương (Hải Dương). Dương Tam Kha phụ thân chuyến sai quân lên đường bắt Ngô Xương Ngập tuy nhiên ko được.

Từ Khi Dương Tam Kha lấy ngôi trong phòng Ngô, tăng nhiều điểm ko Chịu đựng thần phục. điều đặc biệt là loàn ở nhị thôn Đường - Nguyễn, nhiều thủ lĩnh nổi lên chống đối như Sứ quân Ngô Nhật Khánh ở Đường Lâm (thôn Đường) và Sứ quân Nguyễn Khoan nổi dậy ở Tam Đái (thôn Nguyễn), Sứ quân Phạm Bạch Hổ là con cái của Phạm Lệnh Công lắc Đằng Châu, Sứ quân Trần Lãm lắc lưu giữ ở Cha Hải Khẩu.

Năm 950, Dương Tam Kha sai Ngô Xương Văn (con Ngô Quyền) lên đường tiến công 2 thôn Đường Lâm và Nguyễn Gia Loan ở Tỉnh Thái Bình. Ngô Xương Văn nhận định rằng đấy là những ấp không có tội và thuyết phục những tướng mạo dẫn quân quay trở về lật sụp Dương Tam Kha. Xương Văn ko giết mổ Tam Kha, chỉ giáng xuống thực hiện Chương Dương công. Ngô Xương Văn tự động xưng thực hiện Nam Tấn Vương, đóng góp đô ở Cổ Loa, cho những người đón anh trai Ngô Xương Ngập về nằm trong thực hiện vua, là Thiên Sách Vương. Lúc tê liệt nằm trong tồn bên trên nhị vua là Thiên Sách Vương và Nam Tấn Vương, sử sách gọi là Hậu Ngô Vương.

Năm 951, Hậu Ngô Vương tiến thủ tiến công Đinh Sở Lĩnh ở Hoa Lư rộng lớn một mon ko được đành đem Đinh Liễn về Cổ Loa thực hiện con cái tin cẩn. Cũng kể từ tê liệt Ngô Xương Ngập thường xuyên quyền, ko mang lại Xương Văn tham gia chính vì sự nữa.

Năm 954, Ngô Xương Ngập bị căn bệnh thượng mã phong tuy nhiên bị tiêu diệt, chỉ từ một vua là Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn.

Sau Khi Thiên Sách vương vãi thất lạc, thủ lĩnh ở quận Thao Giang là Chu Thái quật cường ko thần phục căn nhà Ngô. Nam Tấn vương vãi thân hành lên đường tiến công, chém được Chu Thái.[3] Cũng sau thời hạn này, Ngô Xương Văn lên đường tiến công giặc Lý Huy/Dương Huy ở châu Tây Long, đóng góp quân ở cửa ngõ Phù Lan, trong cả mon trời giặc tan mới mẻ rút quân quay trở lại.

Chiến giành trong những sứ quân (966-968)[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 965, Ngô Xương Văn lên đường tiến công thôn Đường tức Đường Lâm của sứ quân Ngô Nhật Khánh và thôn Nguyễn Gia Loan của sứ quân Nguyễn Tỉnh Thái Bình bị phục binh phun nỏ bị tiêu diệt.[4] Khi Ngô Xương Xí nối ngôi, Ngô Nhật Khánh là bạn bè nằm trong bọn họ cũng kéo quân kể từ Đường Lâm về Cổ Loa giành giành.[5]

Cũng vô năm 965 Thứ sử Phong Châu Kiều Công Hãn kéo quân về triều đình Cổ Loa nằm trong giành ngôi vua với Lã Xử Bình,[6][7] con cái của Ngô Xương Ngập là Ngô Xương Xí nên tháo lui về lưu giữ khu đất Bình Kiều, trở nên Ngô Sứ quân. Theo sử gia Ngô Thì Sĩ "thì khi tê liệt Nam Tấn mới mẻ thất lạc, nội địa rối ren, Đinh Liễn đem công dẹp loàn, lại được phong tước đoạt, chứ chẳng giống như các con cái tin cẩn tầm thông thường nhân khi tao loạn tuy nhiên trốn về". Đinh Liễn sau 15 năm thực hiện con cái tin cẩn ở Cổ Loa tiếp tục quay trở lại Hoa Lư, nằm trong phụ vương là Đinh Sở Lĩnh quý phái đầu quân mang lại Sứ quân Trần Lãm ở Tỉnh Thái Bình.

Năm 966 Thứ sử Dương Huy, Thứ sử Kiều Công Hãn, Tham mưu mẹo Lã Xử Bình và Nha tướng mạo Đỗ Cảnh Thạc giành nhau thực hiện vua.[8] Đinh Sở Lĩnh giết mổ được Lã Xử Bình, trấn áp được trở nên Cổ Loa. Các tướng mạo Kiều Công Hãn, Đỗ Cảnh Thạc bại chạy về Phong Châu và Đỗ Động, nổi dậy trở nên sứ quân.

Các sứ quân rời khỏi mặt mũi xâm chiếm láo nháo nhau: Phạm Bạch Hổ tiến công Trần Lãm, Lã Đường tiến công Đỗ Cảnh Thạc; Kiều Công Hãn tiến công Nguyễn Khoan; Nguyễn Thủ Tiệp giết mổ Dương Huy lắc Vũ Ninh và tự động xưng là Vũ Ninh vương vãi.[9]

Năm 967, Sứ quân Trần Lãm thất lạc, Sứ quân Ngô Nhật Khánh kể từ Đường Lâm, Đỗ Động Giang hội tụ 500 con em mình Ngô Tiên chúa tiến công Cha Hải Khẩu, khi tới khu đất Ô Man thì bị Ngô phó sứ ngăn tiến công nên quăng quật về.[10] Đinh Sở Lĩnh ngay tắp lự đựng quân lên đường tiến công, ko cỗ lạc nào là ở tê liệt ko thu phục. Các sứ quân Phạm Bạch Hổ, Ngô Nhật Khánh, Ngô Xương Xí lấy quân về mặt hàng, lực lượng bọn họ Đinh càng ngày càng vững mạnh. Đinh Sở Lĩnh tiến công dẹp những sứ quân Đỗ Cảnh Thạc, Nguyễn Siêu, Nguyễn Khoan, Kiều Công Hãn, Kiều Thuận.

Năm 968, Đinh Sở Lĩnh nối tiếp tiến công dẹp những sứ quân Lý Khuê, Lã Đường và thống nhất Tĩnh Hải quân, đăng vương ngọc hoàng ở kinh thành Hoa Lư, đầu tiên lập rời khỏi triều đại căn nhà Đinh vô lịch sử dân tộc nước Việt Nam.

12 sứ quân[sửa | sửa mã nguồn]

Vị trí quân sự chiến lược lắc đóng góp của 12 sứ quân.

Đến năm 966, tạo hình không thiếu 12 sứ quân lắc lưu giữ những địa phương:

  1. Ngô Xương Xí lưu giữ Bình Kiều (Triệu Sơn, Thanh Hóa).[11]
  2. Ngô Nhật Khánh tự động xưng là Ngô Lãm Công, lưu giữ Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội).
  3. Đỗ Cảnh Thạc tự động xưng là Đỗ Cảnh Công, lưu giữ Đỗ Động Giang (Quốc Oai và Thanh Oai, Hà Nội).
  4. Phạm Bạch Hổ tự động xưng là Phạm Phòng lấn át, lưu giữ Đằng Châu (Hưng Yên).
  5. Kiều Công Hãn tự động xưng Kiều Tam Chế, lưu giữ Phong Châu (Phú Thọ và Vĩnh Tường).
  6. Kiều Thuận tự động xưng là Kiều Lệnh Công, lưu giữ Hồi Hồ (Cẩm Khê, Phú Thọ).
  7. Nguyễn Khoan tự động xưng Nguyễn Tỉnh Thái Bình, lưu giữ Tam Đái (Yên Lạc, Vĩnh Phúc).
  8. Nguyễn Siêu tự động xưng là Nguyễn Hữu Công, lưu giữ Tây Phù Liệt (Thanh Trì, Hà Nội).
  9. Nguyễn Thủ Tiệp tự động xưng là Nguyễn Lệnh Công, lưu giữ Tiên Du (Bắc Ninh).
  10. Lý Khuê tự động xưng là Lý Lãng Công, lưu giữ Siêu Loại (Thuận Thành, Bắc Ninh).
  11. Trần Lãm tự động xưng là Trần Minh Công, lưu giữ Cha Hải Khẩu (Thái Bình).
  12. Lã Đường tự động xưng là Lã Tá Công, lưu giữ Tế Giang (Văn Giang, Hưng Yên).

Theo Việt sử kỷ yếu: "Từ Khi Dương Tam Kha lắc vị xưng vương vãi, lòng người ko phục. Các thổ hào đem quân team hùng cứ từng người một phương, lắc lưu giữ quận ấp, xung đột giành giành tác động, chi tiêu khử cho nhau. Một nước phân liệt phân thành nhiều giang tô. Quốc sử chép là Thập nhị sứ quân. Con số 12 đấy là ko kể những tù trưởng miền rừng núi và bao nhiêu thố hào không nhiều nổi tiếng".[12]

Có chủ ý nhận định rằng số sứ quân bên trên mang ý nghĩa ước tính mang lại phù phù hợp với số lượng 12 châu Tĩnh Hải quân vì như thế theo gót những tư liệu lịch sử dân tộc và thần tích còn khắc ghi, một số trong những anh hùng tương tự động tuy nhiên ko được kê vô list sứ quân bên trên. Điển dường như cuốn Tục tư trị thông giám ngôi trường biên của Lý Đảo (Trung Hoa) ghi:

Tĩnh Hải quân Tiết phỏng sứ Ngô Xương Văn bị tiêu diệt, tham vấn của Văn là Ngô Xử Bình, nằm trong Phong Châu Thứ sử Kiều Tri Hựu, Vũ Ninh châu Thứ sử Dương Huy, Nha tướng mạo Đỗ Cảnh Thạc, bọn ấy nằm trong giành lập. Mười nhị châu của Giao Chỉ đại loàn, ăn cướp nằm trong dấy.

Có thể vô số những nhân vật: Lã Xử Bình, Dương Huy,... hoặc không tồn tại thực ấp, ko nên là thổ hào, loại sử hoặc tiếp tục bị tiêu diệt bên trên thời cực thịnh của 12 sứ quân.

Theo cuốn "Gốc và Nghĩa kể từ Việt thông dụng" của Nhà Xuất bạn dạng Văn hóa tin tức năm 1998 thì kể từ "Sứ quân" được dịch là "Vua cai trị" (sứ: thống trị, quân: vua). Tại Trung Hoa, Sứ quân còn là một cơ hội gọi tôn xưng dành riêng cho những người sở hữu chức đầu của một châu mục nào là tê liệt, tức Thứ sử (Theo khái niệm của tự điển Từ nguyên).[13] Cách gọi này được sử dụng trong số văn bạn dạng kể từ đời Hán cho tới đời Thanh.

Trong những sứ quân trên:

  • Ngô Xương Xí và Ngô Nhật Khánh là quý tộc căn nhà Ngô; Phạm Bạch Hổ, Đỗ Cảnh Thạc, Kiều Công Hãn là tướng mạo căn nhà Ngô; những sứ quân sót lại được xác lập là những thủ lĩnh địa hạt.[14].
  • 5 vô số 12 thủ lĩnh cát cứ đem gốc là kẻ Hoa: Đỗ Cảnh Thạc gốc người Quảng Lăng ở tỉnh Giang Tô, Trần Lãm là kẻ gốc Quảng Đông; Nguyễn Khoan, Nguyễn Siêu, Nguyễn Thủ Tiệp là 3 bạn bè gốc người Phúc Kiến.[15]
  • Kiều Công Hãn, Kiều Thuận là 2 bạn bè, con cháu nội Kiều Công Tiễn.
  • Lực lượng Sứ quân Trần Lãm sau thời điểm sứ tướng mạo thất lạc thống nhất về với Sứ quân Đinh Sở Lĩnh.

Các sứ quân thông thường được tế bào miêu tả body dũng cảm, khí phách nhân vật như: Phạm Bạch Hổ đem body vạm vỡ, uy lực như hổ, mưu trí rộng lớn người, văn võ tuy nhiên toàn; Đỗ Cảnh Thạc bị bọn cướp xẻo thất lạc một phía tai, lòng phẫn nộ sôi nổi, quyết lần thầy học tập võ; Nguyễn Thủ Tiệp bản thân nhiều năm giờ đồng hồ lớn, ai nghe thấy lời nói cũng nên giật thột, người tao gọi là ông Sấm;[16]; Kiều Thuận Khi sinh rời khỏi đem khả năng chiếu sáng kỳ lạ tràn ngập từng ngôi nhà; Nguyễn Siêu bị tiêu diệt trôi sông 3 mon ko nát nhừ, nước domain authority vẫn tươi tỉnh vẹn toàn...

Xem thêm: tra cứu hộ chiếu bằng cmnd

Cuốn chủ yếu sử nước Việt Nam "Lịch triều hiến chương loại chí" sang trọng xếp 12 sứ quân vô list dòng chủ yếu thống những bậc đế vương. Trong số những sứ quân thống trị ở vùng lắc đóng góp, nhiều người tiếp tục xưng Vương hoặc được tôn xưng là Vương như:

  • Nguyễn Thủ Tiệp, vốn liếng xưng Lệnh Công (令公), sau xưng Vũ Ninh vương (武宁王), như là thương hiệu hiệu một vị vua thời Tam Quốc Triều Tiên.
  • Ngô Nhật Khánh, vốn liếng xưng Lãm Công (覽公), sau xưng An vương (安王).[17]
  • Nguyễn Khoan, xưng thực hiện Thái Bình (太平), sau xưng Quảng Trí quân (瀇智君), tức một vị Quân vương vãi đem đức rộng lớn tài cao, rộng lớn nắm rõ và chan chứa tình có nhân, biết canh tân mỹ tục.[18].
  • Phạm Bạch Hổ, được người dân một số trong những vùng tôn sùng như 1 vị Vương. Các thông thường thờ của ông ở Hưng Yên và Tỉnh Nam Định đều được gọi là đền Vua Mây và đem bức đại tự động ở chủ yếu cung tôn vinh 4 chữ: "Thái Bình vương vãi phủ" (太平王府).
  • Trần Lãm được người tư thục thông thường thờ ở nhiều điểm vô tê liệt TP. Hồ Chí Minh Tỉnh Thái Bình đem di tích lịch sử Miếu Vua Lãm.
  • Kiều Thuận, cũng khá được hậu thế tôn vinh như là một trong những vị Vương. Trong ngôi thông thường Trù Mật, bên trên long ngai rồng thờ Kiều Thuận đem tư chữ vàng "Quang Hiển quốc vương" (光顯國王).[19]
  • Kiều Công Hãn được gọi là Long Kiều vương (隆橋王), Đỗ Cảnh Thạc là Độc Nhĩ Đại vương (獨耳大王). Đây là 2 sứ quân thẳng giành ngôi Vương ở triều đình Cổ Loa Khi Nam Tấn vương vãi Ngô Xương Văn mất[20].

Tuy nhiên Ngô Xương Xí, tức Ngô sứ quân là con cái vua Ngô Xương Ngập nhưng do vì quyền lực yếu hèn, ko tự động xưng Vương cũng ko được dân chúng tôn vinh thực hiện vua. Trong list những vị Quân căn nhà nước Việt Nam thì ông ko được quá nhận.[21]

Nguyên nhân và hậu quả[sửa | sửa mã nguồn]

Nguyên nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Ngoài trừ địa điểm Bình Kiều của Ngô Xương Xí và Hồi Hồ của Kiều Thuận nằm trong vùng núi, căn nhà phân tích Lê Văn Siêu cho là đa số lãnh địa của những sứ quân đều dọc từ sông Hồng và sông Đuống, điểm đem ruộng khu đất phì nhiêu, dân ở nhộn nhịp và thuận tiện giao thông vận tải đàng thủy[22]. Lê Văn Siêu nhận định rằng loàn 12 sứ quân vô tê liệt nhiều sứ quân nổi dậy ko hẳn vì như thế nguyên do giành bá trang bị vương vãi tuy nhiên rất có thể vì như thế lý vì thế kinh tế[23]; Đại Việt sử ký toàn thư ghi về việc khiếu nại này:

Nam Tấn Vương thất lạc, những hùng trưởng đua nhau nổi dậy lắc cứ quận ấp nhằm tự động giữ.[24]

Có cho tới 5 sứ quân vốn liếng là kẻ gốc Hoa ở phương Bắc chạy loàn về phía phái nam nhằm demo thời vận và ko được sự hậu thuẫn nào là kể từ chủ yếu quốc. Các sứ quân này cũng giống như các sứ quân người Việt không giống, ko căn nhà trương cởi khu đất thực hiện rộng lớn địa thế căn cứ tuy nhiên chỉ cố thủ ở điểm trọng yếu nhằm hóng thay đổi cố kể từ phương Bắc[25]. Ông nhận định rằng chỉ mất nhị sứ quân bọn họ Ngô thực sự đem ý trang bị phục sinh tuy nhiên lực lượng nhỏ yếu hèn ko đầy đủ nhằm thống nhất[26].

Tuy nhiên, căn nhà phân tích Nguyễn Văn Sơn nhận định rằng loàn sứ quân ko nên một ngày tuy nhiên đem. Trong thời bọn họ Khúc, bọn họ Dương và bọn họ Ngô cố kỉnh quyền, những quyền lực phong loài kiến cát cứ không đủ can đảm dịch chuyển, vì như thế những vị hướng dẫn vương quốc bấy giờ được dân chúng trọn vẹn cảm phục. Họ Khúc phổ biến về đức phỏng và lòng ái quốc. Họ Dương, bọn họ Ngô là những nhân vật hóa giải dân tộc bản địa. Dân bọn chúng đâu đem Chịu đựng vì như thế những kẻ mưu mẹo trang bị nghĩa vụ và quyền lợi riêng lẻ nhằm ngăn chặn với những thủ lĩnh uy danh sáng sủa ngời tê liệt. Nhưng Khi Ngô Quyền tắt hơi, Dương Tam Kha phụ tiếng ủy ký, côn trùng thay đổi loàn tiếp tục có trước ni mới mẻ đem thời cơ nhằm tự phát.[27]

Giáo sư Trần Quốc Vượng coi thời kỳ loàn 12 sứ quân như thể "Sự hoài cổ chi phí Bắc thuộc".[28] Theo Giáo sư, thế kỷ X là một trong những sự hòn đảo lộn chủ yếu trị, tuy nhiên khuynh phía đó là tiến thủ cỗ, tiến thủ cho tới nền tự động căn nhà của nước căn nhà. hầu hết sử sách Trung Hoa tiếp tục nói: "Dân Việt rất rất khó khăn thống trị, rất rất mến thực hiện loạn". Chính quyền TW quân gia chủ Đường giảm sút và bị tiêu diệt hẳn vô năm 907 nhằm Trung Hoa cởi rời khỏi viên diện "Ngũ đại Thập quốc" kéo dài ra hơn nửa thế kỷ. Đấy là thời cơ thuận tiện nhằm dân Việt nổi dậy dành riêng cơ quan ban ngành tự động căn nhà tuy nhiên khởi điểm là bọn họ Khúc ở Hồng Châu vốn liếng là một trong những hào trưởng địa hạt. Lợi dụng sự rỗng địa điểm của Tiết phỏng sứ quản lý An Nam, Khúc Thừa Dụ tiếp tục nổi dậy kéo quân về Đô hộ phủ và tự động xưng Tiết phỏng sứ năm 905. Khúc Thừa Dụ thất lạc năm 907, con cái ông là Khúc Hạo chỉ nhằm tang phụ vương đem 7 ngày tiếp tục hợp tác cố kỉnh quyền trị nước, cải tân hành chủ yếu, tách tô thuế nhằm sinh lợi mang lại dân. Nhưng cho tới Khúc Thừa Mỹ yếu hèn, bất lực và thần phục căn nhà Hậu Lương là một trong những vô ngũ đại ở Trung Hoa, Khúc Thừa Mỹ đã từng đi bước lùi của lịch sử dân tộc vì như thế tiếp tục đem Đại La (Hà Nội) vẫn ko kiểm soát nổi những hào trưởng địa hạt, nên cầu viện nước ngoài viện căn nhà Lương. Quân Nam Hán tiến thủ quý phái, bắt Khúc Thừa Mỹ và đưa về Quảng Châu Trung Quốc. Nhưng lại sở hữu hào trưởng ở Ái Châu là Dương Đình Nghệ khử tướng mạo Nam Hán, xưng Tiết phỏng sứ. Hào trưởng Châu Phong là một trong những quyền lực rộng lớn nước ngoài biên sát châu thổ sông Hồng đã nâng quân giết mổ Dương Đình Nghệ. Ngô Quyền - là con cái rể Dương Đình Nghệ - tiếp tục kết liễu Kiều Công Tiễn rồi dẹp giặc phía Nam Hán ở sông Bạch Đằng, dựng lại quyền tự động căn nhà. Sử cũ biên chép chuyện tiến công cho nhau rồi mặt mũi yếu hèn cầu nước ngoài viện. Thực hóa học của cuộc nội chiến này là việc đấu giành giành quyền lực tối cao vô thượng bên trên khu đất Việt của những thủ lĩnh địa hạt. Chính quyền quân căn nhà Trung ương căn nhà Đường suy vi rồi bặt tăm tạo nên một khoảng tầm rỗng quyền lực tối cao ở khu đất Việt (An Nam đô hộ phủ), một chiếc "hẫng hụt trung ương" tuy nhiên nhiều hào trưởng địa hạt đem tham ô vọng điền vô địa điểm rỗng ấy.

Do vậy thời kỳ "Thập nhị sứ tướng mạo quân" không những như là một trong những cuộc loàn sau thời Ngô Quyền thất lạc. Cái "loạn" ấy đem nằm mê mống ngay lập tức sau năm 905, hoặc còn từ xưa tê liệt nữa vì như thế vô số 12 sứ quân tuy nhiên sử cũ chép theo gót nhau đem đến 2 ông sứ quân bọn họ Kiều là con cháu nội của Kiều Công Tiễn ở Phong Châu, 2 ông sứ quân bọn họ Ngô nằm trong dòng sản phẩm dõi Ngô Quyền, 3 ông bọn họ Nguyễn là con cái của tướng mạo Bắc triều và ông sứ quân bọn họ Đỗ - Đỗ Cảnh Thạc tuy nhiên kể từ đời Đỗ Viện - Đỗ Tuệ Độ thế kỷ loại IV tiếp tục là một trong những quyền lực rộng lớn ở Đỗ Động Giang (Thanh Oai – Hà Nội)...

Hậu quả[sửa | sửa mã nguồn]

Loạn 12 sứ quân dẫn theo hiện tượng xóa sổ cơ quan ban ngành Trung ương, Xu thế phân chia tách phân nghiền lực lượng tạo ra ĐK tiện lợi cho những quyền lực xâm lăng tuy nhiên thẳng là cường quyền Trung Hoa tóm gọn và phục sinh lại ách đô hộ cũ. Cuốn "Lịch sử Việt Nam" của Ủy ban Khoa học tập xã hội năm 1971 viết:

"Các quyền lực phong loài kiến nổi dậy, từng người hùng cứ một phương và giành giành nhau tàn khốc... kiêm tính cho nhau. Loạn 12 sứ quân làm nên rời khỏi biết bao tổn thất, khổ cực mang lại dân chúng và lên đường ngược lại nguyện vọng độc lập, thống nhất của dân tộc".

Việc vua Đinh Tiên Hoàng láu lỉnh phối kết hợp người sử dụng võ thuật và phương án chiêu mặt hàng những sứ quân nhằm sớm ngừng loàn 12 sứ quân là rất rất kịp lúc, vì như thế ko lâu tiếp sau đó căn nhà Tống doạng cho tới Quảng Châu Trung Quốc, khử nước Nam Hán (971), áp sát biên thuỳ Đại Cồ Việt. Nếu không tồn tại sự xuất hiện tại của Đinh Sở Lĩnh nhằm thống nhất vương quốc bị share tan nát nhừ thì nước Việt Nam khó khăn bay ngoài họa lấn chiếm kể từ phương Bắc tái mét biểu diễn Khi căn nhà Tống triển khai xong việc thống nhất Trung Hoa.

Đinh Sở Lĩnh thống nhất khu đất nước[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng đài Đinh Tiên Hoàng Đế ở TP. Hồ Chí Minh Tỉnh Ninh Bình.

Xây dựng lực lượng[sửa | sửa mã nguồn]

Đinh Sở Lĩnh là con cái Đinh Công Trứ thực hiện quan liêu Thứ sử ở Hoan Châu. Cha thất lạc sớm, ông theo gót u về quê sinh sinh sống nương nhờ người chú ruột. Lớn lên, Đinh Sở Lĩnh cũng hội tụ dân bọn chúng ở vùng Hoa Lư hóng thời cơ cho tới. trước hết ông không ngừng mở rộng địa thế căn cứ của tớ kể từ vùng rừng núi Hoa Lư rời khỏi vùng đồng vị ven bờ biển sông Hồng bằng phương pháp nằm trong đàn ông là Đinh Liễn quý phái đầu quân vô đội binh của Sứ quân Trần Minh Công, tức Trần Lãm, ở Cha Hải Khẩu (Thái Bình). Sau tê liệt ông được Trần Minh Công trao binh quyền, đem quân về Hoa Lư, tuyển mộ lính tráng, chống căn nhà Ngô và những sứ quân không giống.

Cuộc thắng lợi của mình Đinh thiệt vang lừng và tiếp tục ra quyết định tình thế thời bấy giờ vì như thế những hào kiệt của Giao Châu đa số đều xuất hiện bên dưới cờ của Đinh Sở Lĩnh (Giao Châu thất hùng gồm: Đinh Sở Lĩnh, Đinh Liễn, Lê Hoàn, Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Phạm Hạp, Phạm Cự Lạng). Sau những chiến công oanh liệt thường xuyên ông được dân bọn chúng tôn thực hiện Vạn Thắng Vương.[29]

Trong nhiều tình huống, yếu tố hoàn cảnh, tùy vô tình trạng từng sứ quân tuy nhiên Đinh Sở Lĩnh lần cơ hội tiến công tương thích, hoặc vị quân sự chiến lược, hoặc vị link, hoặc người sử dụng mưu mẹo dụ mặt hàng.

Đánh dẹp[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 965, sau thời điểm Ngô Xương Văn thất lạc, những lực lượng của Lữ Xử Bình, Kiều Công Hãn, Đỗ Cảnh Thạc, Dương Huy nằm trong giành lập ở triều đình Cổ Loa. Với sự trợ gom của đàn ông Đinh Liễn trước tê liệt từng bị nhị vua Hậu Ngô vương vãi bắt thực hiện con cái tin cẩn, Đinh Sở Lĩnh đầu tiên khởi điểm chiến dịch tiến công dẹp của tớ. Năm 966, phe Lã Xử Bình bị chi tiêu khử, Đinh Sở Lĩnh trấn áp được Cổ Loa và xua những quyền lực giành lập không giống ngoài kinh thành.

Sứ quân Đỗ Cảnh Thạc là một trong những sứ quân cực mạnh, đem trở nên cao hào thâm thúy. Theo thần phả, Đỗ Cảnh Thạc là kẻ trí dũng mưu mẹo lược, Đinh Sở Lĩnh nên bàn mưu mẹo tính nối tiếp tuy nhiên tiến công. Ban tối, Đinh Sở Lĩnh mang lại quân vây hãm 4 mặt mũi trở nên và tiến thủ tiến công bất thần vô Trại Quyền. Bấy giờ Đỗ Cảnh Thạc đang được ở tháp canh chỉ Đà, quân tướng mạo ko ứng cứu giúp được nhau, bị thất lạc cả trở nên lũy, tháp canh trại, hoa màu bèn quăng quật trở nên chạy. Hai mặt mũi giao đấu rộng lớn 1 năm sau, Đinh Sở Lĩnh hạ được trở nên. Đỗ Cảnh Thạc bị trúng thương hiệu bị tiêu diệt.

Sứ quân Kiều Công Hãn đóng góp bên trên Phong Châu. Trước thế mạnh mẽ của Sứ quân Đinh Sở Lĩnh, Kiều Công Hãn lấy quân xuống vùng phái nam nhằm thích hợp mức độ với Ngô Xương Xí. Khi cho tới thôn Vạn Diệp (xã Nam Phong, Nam Trực, Nam Định) bị một hào trưởng địa hạt là Nguyễn Tấn lấy quân ngăn tiến công, Kiều Công Hãn bị thương chạy cho tới Lũng Kiều thì thất lạc.[30]

Sứ quân Nguyễn Siêu lắc Tây Phù Liệt (Thanh Trì, Hà Nội). Được tin cẩn Đinh Sở Lĩnh chuẩn bị tiến công, Nguyễn Siêu lấy 1 vạn quân đóng góp ở Thanh Đàm người sử dụng Nguyễn Trí Khả thực hiện tiền phong, Trần Côn thực hiện tá dực, Nguyễn Hiền thực hiện tổng quản ngại những đạo quân, ngày tối rèn luyện, đục hào đậy lũy nhằm chống bị. Trong trận giao đấu thứ nhất Đinh Sở Lĩnh bị thất lạc 4 tướng mạo là Nguyễn Bồ, Nguyễn Phục, Đinh Thiết và Cao Sơn. Lần thứ hai Đinh Sở Lĩnh bày binh phụ thân trận phú chiến, Nguyễn Siêu phân chia 1/2 quân ở lại lưu giữ trở nên, 1/2 nằm trong sứ tướng mạo vượt lên sông Hồng lần viện binh tương hỗ của những sứ tướng mạo không giống. Gần cho tới bờ bắc, bắt gặp gió máy rộng lớn, thuyền bị đắm. Đinh Sở Lĩnh ban bố, bèn sai võ sư nửa tối phóng lửa thắp doanh trại. Quân Nguyễn Siêu tan, Nguyễn Siêu tử trận.[31]

Sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp ở Tiên Du cũng ko chống nổi Đinh Sở Lĩnh, quăng quật chạy về Cần Hải (Cửa Cồn, Quỳnh Lưu, Nghệ An) tiến công nhau vài ba trận rồi bị tiêu diệt ở trang Hương Ái.[32]

Cuối năm 967, Đinh Sở Lĩnh dẫn quân lên vùng Tam Đái, Nguyễn Khoan chống ko nổi, tử trận. Hai tướng mạo và nhị bà phu nhân của ông tự động vẫn ở hồ Nâu, cạnh gò Đồng Đậu.

Sau Khi Đinh Sở Lĩnh tiến công trở nên Hồi Hồ, tướng mạo quân Kiều Thuận chống ko nổi đành vượt lên sông Hồng chạy quý phái trở nên Mè kết phù hợp với Ma Xuân Trường ngăn chặn Đinh Sở Lĩnh. Đinh Sở Lĩnh xâm chiếm trở nên Mè, Kiều Thuận tử trận. Ma Xuân Trường chạy lên Yên Bái trốn bay.[33][34]

Sứ quân Lý Khuê ở Siêu Loại tiến công nhau với lực lượng của Đinh Sở Lĩnh bị bại chạy và thất lạc ở buôn bản Dương Xá (nay nằm trong Gia Lâm, Hà Nội).[35]

Đầu năm 968, sau thời điểm lắc lại vùng Thành Phố Bắc Ninh, vốn liếng vì thế những sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp và Lý Khuê cát cứ, Vạn Thắng Vương Đinh Sở Lĩnh gửi quân về Siêu Loại, mang lại Đinh Liễn và Nguyễn Bặc lấy phụ thân ngàn quân tiến thủ tiến công quân Lã Đường. Lã Đường căn nhà trương tản quân, đóng góp lưu giữ địa điểm trọng yếu. Khi quân Hoa Lư lên đường đông đúc thì tách tuy nhiên lên đường lẻ là ngăn tiến công, khử một vài ba binh, rồi lại quăng quật chạy. Nguyễn Bặc bày nối tiếp mang lại quân Hoa Lư triệu tập, luyện kích quân lương bổng tiếp vận của quân Lã Đường. Trong vòng 7 ngày, vành đai chống thủ phía bên ngoài của quân Lã Đường bị chi tiêu khử trọn vẹn, Đinh Liễn, Nguyễn Bặc tiến công thâm thúy vô trung tâm, bắt được Lã Đường, chém bị tiêu diệt, hàng phục trọn vẹn khu đất Tế Giang.

Chiêu hàng[sửa | sửa mã nguồn]

Để triển khai trọng trách dẹp loàn và thống nhất nước nhà, Đinh Sở Lĩnh tiếp tục láu lỉnh áp dụng nối tiếp sách chủ yếu trị kết phù hợp với quân sự chiến lược. Khi lực lượng còn non yếu hèn, ông tiếp tục link với Sứ quân Trần Lãm ở Cha Hải Khẩu (Kỳ Bố) (Thái Bình) rồi hàng phục được Phạm Bạch Hổ ở Đằng Châu (Hưng Yên) về và phong thực hiện Thân vệ Đại tướng mạo quân.

Nhiều vị tướng mạo căn nhà Đinh vốn liếng là thổ hào địa hạt, thực tế bọn họ cũng đều có tiềm năng trở nên những sứ quân như: Võ Trung, Nguyễn Tấn, Phạm Đông Nga, Phạm Hán, Phạm Phổ, Phạm Hạp, Phạm Cự Lượng, Nguyễn Phúc Thời, Lê Lương, Lê Chương, Lê Du, Đinh Nga, Đào Ngọc Sâm, Cao Điền, Cao Đỗ, Bạch Tượng, Bạch Địa, Đào Lang, Lưu Quyền, Phạm Quảng, Lê Cát Bạo, Lý Mộc Trang, Đinh Hùng Lực, Nguyễn Ninh, Nguyễn Tĩnh, Trương Ma Ni, Lê Khai, Đặng Sỹ Nghị, Phùng Cường Bạo, Từ Hải cũng khá được Đinh Sở Lĩnh hàng phục và trở nên những công thần dẹp loàn.

Cuối nằm trong Khi lực lượng vừa đủ mạnh ông ko chi tiêu khử tuy nhiên thu phục Ngô Nhật Khánh ở Đường Lâm , Ngô Xương Xí ở Bình Kiều vốn liếng là những hậu duệ căn nhà Ngô nhằm lấy lòng thiên hạ.

Dấu tích[sửa | sửa mã nguồn]

Các sứ quân lắc đóng góp những vùng và lập địa thế căn cứ, xây trở nên lũy. Một vài ba trở nên lũy vô số này còn tồn bên trên lâu nhiều năm về sau, thậm chí còn được dùng lại. Chẳng hạn như trở nên Đỗ Động của Đỗ Cảnh Thạc bên trên Thanh Oai sau đây được quân Minh dùng vô trận đánh chống trào lưu khởi nghĩa Lam Sơn vô thời điểm cuối năm 1426[36]. Thành Tam Giang của Kiều Công Hãn sau được căn nhà Trần dùng thực hiện địa thế căn cứ quân sự chiến lược. Các tòa trở nên như trở nên Hồi Hồ, trở nên Bình Kiều hiện tại vẫn còn đó dấu vết.

Hiện ni, ở Tỉnh Nam Định, Thanh Hoá, TP. hà Nội... đem thật nhiều di tích lịch sử thờ Đinh Tiên Hoàng, những tướng soái và cả những sứ quân. Trong số những vị tướng mạo thời Đinh đem thật nhiều vị cho tới trên đây kể từ những vùng khu đất không giống nhau. Những dấu vết đã cho chúng ta biết ở trên đây đó là vùng Chịu đựng sự tác động và địa phận kiến thiết xây dựng lực lượng của đa số sứ quân hoặc những vị "hùng trưởng" khác ví như Phạm Bạch Hổ, Kiều Công Hãn, Lã Đường, Ngô Nhật Khánh, Nguyễn Khoan, Trần Lãm... từ từ trở nên điểm quy tụ và đối đầu tàn khốc của hào kiệt tư phương.[37]

Trong list đo đếm đem 280 danh nhân thời Đinh vô tê liệt quê nhà những tướng mạo phân bổ như sau: Tỉnh Ninh Bình 42 tướng mạo, TP. hà Nội 49 tướng mạo, Tỉnh Thái Bình 27 tướng mạo, Thành Phố Hải Dương 27 tướng mạo, Hà Nam 23 tướng mạo, Thanh Hóa 22 tướng mạo, Tỉnh Nam Định 21 tướng mạo, Hưng Yên trăng tròn tướng mạo, Thành Phố Bắc Ninh 16 tướng mạo, TP. Hải Phòng 8 tướng mạo, Bắc Giang 8 tướng mạo, Phú Thọ 5 tướng mạo, Trung Hoa 5 tướng mạo, Nghệ An 4 tướng mạo, Vĩnh Phúc 2 tướng mạo, Cao phẳng 2 tướng mạo, thành phố Hà Tĩnh 1 tướng mạo.

Trong list đo đếm những di tích lịch sử về thời Đinh, hiện tại đem 500 di tích lịch sử tương quan cho tới Vua Đinh và 280 danh nhân thời Đinh vô tê liệt Hà Nội: 100 di tích lịch sử, Tỉnh Nam Định 36 di tích lịch sử, Tỉnh Ninh Bình sát 150 di tích lịch sử, Tỉnh Thái Bình 46 di tích lịch sử, Hưng Yên 29 di tích lịch sử, Thành Phố Hải Dương 30 di tích lịch sử, Hà Nam 28 di tích lịch sử, TP. Hải Phòng 8 di tích lịch sử, Thành Phố Bắc Ninh 10 di tích lịch sử, Nghệ An 13 di tích lịch sử, Thanh Hóa 10 di tích lịch sử, Phú Thọ 8 di tích lịch sử, Bắc Giang 5 di tích lịch sử, Vĩnh Phúc 6 di tích lịch sử, Thái Nguyên 4 di tích lịch sử. Các tỉnh không giống cũng đều có di tích lịch sử thời Đinh như Cao phẳng, TP. Lạng Sơn, Bắc Kạn, An Giang, Hòa Bình, Quảng Nam, Thành Phố Đà Nẵng, Đắk Lắk, Thành phố Xì Gòn, Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố Hà Tĩnh...

Xem thêm: 1000 tệ

Nhiều di tích lịch sử thờ những cỗ tướng mạo và sứ quân trở nên điểm đến chọn lựa phổ biến của những địa hạt như: Di tích lịch sử dân tộc cung cấp Quốc gia: Đình buôn bản Phú Khê ở Hoằng Phú thị trấn Hoằng Hoá tỉnh Thanh Hoá; đình Ga ở Văn Giang và thông thường Mây ở TP. Hồ Chí Minh Hưng Yên; thông thường Trù Mật ở TP. Hồ Chí Minh Phú Thọ; thông thường Gin và thông thường Xám ở Nam Trực, Nam Định; thông thường Gia Loan ở Yên Lạc, Vĩnh Phúc; đình Đông Phù ở Thanh Trì, đình Yên Bình ở Gia Lâm, đình Cổ Hiền và thông thường Tam Xã ở Quốc Oai, Hà Nội; đình Ném Đoài ở TP. Hồ Chí Minh Bắc Ninh; đình Bo ở TP. Hồ Chí Minh Tỉnh Thái Bình, thông thường Khai Long ở Đô Lương, Nghệ An...

Xét bên trên quyền lợi vương quốc, việc cát cứ của những sứ quân lên đường ngược lại nguyện vọng thống nhất của dân tộc bản địa. Nhưng rất có thể thấy vô toàn cảnh nước nhà rớt vào hiện tượng vô căn nhà, việc những vị hào trưởng đem quyền lực quân sự chiến lược mạnh, thiết lập cơ quan ban ngành, lưu giữ trật tự động bên trên địa hạt nhằm dân chúng rất có thể sinh sống yên ổn bình vô vùng khu đất của mình là vấn đề quan trọng và thuận lòng dân, cho dù việc này không tồn tại tính toàn viên và chỉ ra mắt vô 1 thời đoạn ngắn ngủi, vấn đề này giải thích vì như thế sao những sứ quân vẫn được dân chúng vô vùng lắc đóng góp lập thông thường thờ mặc dù số thông thường thờ này là vượt lên rất ít đối với con số thông thường thờ những trung thần căn nhà Đinh đem công dẹp loàn. Sách "Việt Nam phong sử" bình rằng:

"Nói cho tới việc giành nhau thì mươi nhị sứ quân chẳng tách ngoài tội; nói đến cuộc thống nhất thì mươi nhị sứ quân lại là đem công vì như thế lẽ nó tạo ra thời cơ mang lại Đinh Tiên Hoàng thống nhất được vương quốc tuy nhiên không trở nên kẻ ngoài cướp đoạt,... người Nam thực hiện vua nước Nam, có lẽ rằng 12 Sứ quân đem rất linh thiêng cũng ngậm mỉm cười ở điểm chín suối…"

Chiến giành kết cổ động năm 968. Đinh Sở Lĩnh đăng vương ngọc hoàng, lấy hiệu Đinh Tiên Hoàng, lập rời khỏi triều đại căn nhà Đinh, nước Đại Cồ Việt. Thắng lợi của Đinh Sở Lĩnh là thắng lợi của Xu thế thống nhất vương quốc, của ý thức dân tộc bản địa và ý chí song lập vô dân chúng.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • 12 sứ quân
  • Danh nhân thời Đinh
  • Nhà Ngô
  • Nhà Đinh
  • Đinh Tiên Hoàng

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đại Việt Sử ký Toàn thư.
  • Nguyễn Danh Phiệt (1990), Nhà Đinh dẹp loàn và dựng nước, Nhà Xuất bạn dạng Khoa học tập xã hội.
  • Lê Văn Siêu (2004), Việt Nam văn minh sử cương, Nhà Xuất bạn dạng Thanh niên.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Trương Đình Tưởng, sách Những anh hùng lịch sử dân tộc thời Đinh Lê - Nhà Xuất bạn dạng VHDT trang 200.
  2. ^ Theo Thiên Nam ngữ lục, bạn dạng biểu diễn Nôm vị thơ lục chén về lịch sử dân tộc nước Việt Nam thì Khi giết mổ Dương Đình Nghệ, Kiều Công Tiễn viện cớ rằng chủ yếu Đình Nghệ là kẻ tạo nên chết choc của Khúc Thừa Mỹ, chúa cũ của Tĩnh Hải quân, bởi vậy Công Tiễn trả oán mang lại căn nhà nên mới mẻ giết mổ Đình Nghệ.
  3. ^ Đặng Xuân Bảng, Việt sử cương mục tiết yếu, tr. 61. "Trước trên đây, người Thao Giang là Chu Thái quật cường ko Chịu đựng phục. Vương đích thân mật lên đường tiến công. Bắt Thái lấy chém".
  4. ^ Xem bài bác "Về quê nhà của Ngô Quyền" - Trần Quốc Vượng - Tạp chí Nghiên cứu giúp Lịch sử, TP. hà Nội, số 101, mon 8/1967, tr. 60-62.
  5. ^ Nghiên cứu giúp của PGS TS Lê Hồng Lý, Viện trưởng Viện Nghiên cứu giúp Văn hóa vô cuốn "Lễ hội Việt Nam" - Nhà Xuất bạn dạng VHTT, trang 840.
  6. ^ Sách Thập quốc Xuân thu quyển 60 của Ngô Nhậm Thần đời Thanh ghi: "Ngô Xương Văn bị tiêu diệt, Tham tá của Văn là Lã Xử Bình cùng theo với Thứ sử Phong Châu Kiều Tri Hựu giành nhau tạo ra loàn, Đinh Sở Lĩnh dẫn con cái là Liễn vượt mặt Xử Bình".
  7. ^ Việt sử cương mục tiết yếu của Đặng Xuân Bảng (1828-1910) đời Nguyễn ghi: Bấy giờ, viên Tham tá của Ngô Xương Văn là Lữ Xử Bình giành ngôi với Thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu. Sở Lĩnh nằm trong con cái là Liễn tiến công phá huỷ được. Liễn quá thắng bức mặt hàng Phạm Phòng lấn át, phá huỷ Đỗ Động (Đỗ Cảnh Thạc), tiếp cận đâu thắng cho tới tê liệt, hiệu là Vạn Thắng Vương.
  8. ^ Đại Việt sử ký chi phí biên của Ngô Thì Sĩ xung khắc in năm 1800 ghi: (Xét Thập quốc thế gia Ngô Xương Văn thất lạc ở Giao Châu, tướng mạo tá của ông là Lã Xử Bình và Thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu giành nhau lên thay cho. Giao Chỉ đại loàn, Đinh Liễn ở Giao Châu quấy tan nhị người ấy, Xưởng phú mang lại Liễn thực hiện Tiết phỏng Giao Châu… Bính Dần năm loại 16 [966]… phường quan liêu Tham mưu mẹo của Ngô vương vãi là Ngô Xử Bình (một bạn dạng chép là Ứng Bình), Thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu, Thứ sử châu Vũ Ninh là Dương Huy, Nha tướng mạo là Đỗ Cảnh Thạc giành nhau đăng vương. Trong nước mọi chỗ nổi loàn, ai nấy đều lắc cứ quận ấp, mưu mẹo kiêm tính láo nháo nhau).
  9. ^ Địa chí văn hóa truyền thống dân gian ngoan Ninh Bình - Trương Đình Tưởng, Nhà Xuất bạn dạng Thế giới, tr. 36.
  10. ^ Sơ thảo: Bài sử không giống mang lại Việt Nam
  11. ^ Còn giành cãi ở Mỹ Đức, TP. hà Nội hoặc Khoái Châu, Hưng Yên.
  12. ^ Xem cuốn "Việt sử kỷ yếu", người sáng tác Trần Xuân Sinh, Nhà Xuất bạn dạng TP. Hải Phòng, trang 77.
  13. ^ Từ vẹn toàn, Thương vụ ấn thư quán, 1997, tr. 0111.
  14. ^ Nguyễn Danh Phiệt, sách tiếp tục dẫn, tr. 37.
  15. ^ Nguyễn Danh Phiệt, sách tiếp tục dẫn, tr. 29, 30, 33.
  16. ^ Theo Khâm quyết định Việt sử Thông giám cương mục, Nguyễn Thủ Tiệp còn một thương hiệu hiệu nữa là Ba An quân, bản thân nhiều năm giờ đồng hồ lớn, ai nghe thấy lời nói cũng nên giật thột, người tao gọi là ông Sấm (Lôi Công). Đến Khi cất binh, Thủ Tiệp tự động xưng là Nguyễn Lệnh công, đóng góp lưu giữ thị trấn Tiên Du, sau lấy cả Vũ Ninh, tự động xưng là Vũ Ninh vương vãi, như là thương hiệu hiệu một vị vua vô thời gian Tam Quốc Triều Tiên.
  17. ^ Đại Việt sử ký toàn thư chép: Ngô Nhật Khánh là con cái con cháu của Ngô Tiên chúa Quyền, trước xưng là An Vương, nằm trong 12 sứ quân từng người lắc lưu giữ một vùng.
  18. ^ Hào khí miền khu đất yên ổn vui[liên kết hỏng]
  19. ^ “Lễ hội thông thường Trù Mật”. Bản gốc tàng trữ ngày 18 mon 11 năm 2015. Truy cập ngày 17 mon 11 năm 2015.
  20. ^ Đại Việt sử ký chi phí biên của Ngô Thì Sĩ xung khắc in năm 1800 ghi: Bính Dần năm loại 16 [966]… phường quan liêu Tham mưu mẹo của Ngô vương vãi là Ngô Xử Bình, Thứ sử Phong Châu là Kiều Tri Hựu, Thứ sử châu Vũ Ninh là Dương Huy, Nha tướng mạo là Đỗ Cảnh Thạc giành nhau đăng vương. Trong nước mọi chỗ nổi loàn, ai nấy đều lắc cứ quận ấp, mưu mẹo kiêm tính cho nhau.
  21. ^ “Những vị Quân căn nhà nước Việt Nam ko được quá nhận”. Bản gốc tàng trữ ngày 23 mon 5 năm 2014. Truy cập ngày 22 mon 5 năm 2014.
  22. ^ Lê Văn Siêu, sách tiếp tục dẫn, tr. 45.
  23. ^ Lê Văn Siêu, sách tiếp tục dẫn, tr. 46.
  24. ^ Đại Việt sử ký toàn thư quyển V
  25. ^ Lê Văn Siêu, sách tiếp tục dẫn, tr. 46-48.
  26. ^ Lê Văn Siêu, sách tiếp tục dẫn, tr. 47.
  27. ^ Xem Việt sử toàn thư, Phần 3 - nước Việt Nam bên trên đàng song lập - Chương 1.
  28. ^ Từ Hoa Lư cho tới Thăng Long, in vô Văn hóa Thăng Long – TP. hà Nội – Hội tụ và lan sáng, Nhà Xuất bạn dạng Chính trị Quốc gia H.2002, trang 67-78.
  29. ^ Việt sử toàn thư, Phạm Văn Sơn, trang. 116.
  30. ^ Ngày ni cứ cho tới 10-3 âm lịch, dân chúng buôn bản Gin lại tiến công cá nhằm tế, tưởng niệm Kiều Công Hãn, trong lúc dân chúng An Lá (đều ở Nam Trực, Nam Định) lại gói bánh nhằm tế, tưởng niệm chiến công của Nguyễn Tấn, nên dân gian ngoan đem câu: "làng Gin tiến công cá, buôn bản Lá gói bánh".
  31. ^ Nguyễn Danh Phiệt, sách tiếp tục dẫn, tr. 196.
  32. ^ Theo thần tích buôn bản Tiên Xá, TP. Hồ Chí Minh Thành Phố Bắc Ninh.
  33. ^ Ngày ni, thị xã Phú Thọ còn dấu vết trở nên Mè. Làng Trù Mật xã Văn Lung thị xã Phú Thọ đem thông thường thờ Ma Xuân Trường và Kiều Thuận.
  34. ^ TRONG NỀN VĂN HÓA DÂN GIAN ĐẤT TỔ (Nguyễn Hữu Nhàn) Lưu trữ 2014-03-09 bên trên Wayback Machine, Hội Liên hiệp Văn học tập Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ
  35. ^ Theo thần tích ở xã Bình Sơn (Thuận Thành, Bắc Ninh).
  36. ^ GS Phan Huy Lê, Phan Đại Doãn xác lập trở nên khu đất Thanh Oai nằm ở vị trí Bình Đà, thị trấn Thanh Oai, TP. hà Nội. Trong quá trình trước, dân vùng này phổ biến với nghề nghiệp thực hiện pháo. Nguồn: Khởi nghĩa Lam Sơn, Nhà Xuất bạn dạng Quân team Nhân dân, năm 2005.
  37. ^ “Nam Định - Địa bàn trọng yếu hèn vô sự nghiệp thống nhất nước nhà của Đinh Sở Lĩnh”. Bản gốc tàng trữ ngày 28 mon 9 năm 2014. Truy cập ngày một tháng tư năm 2014.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • Mười nhị sứ quân bên trên Từ điển bách khoa Việt Nam