lịch sử hai bà trưng

Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
Một phần của Nhà Hán bành trướng xuống vùng dưới nam

Tranh Đông Hồ "Trưng Vuơng trừ giặc Hán" (徴王除賊漢).
Thời gian40–43 AD (khởi nghĩa)
42–43 AD (nhà Hán can thiệp)
Địa điểm

Miền Bắc Việt Nam

Kết quả Nhà Hán chiến thắng
Tham chiến
Nhà Hán Lạc Việt
Chỉ huy và lãnh đạo
Mã Viện[a]
Lưu Long
Trưng Trắc Hành quyết[b]
Trưng Nhị Hành quyết
Đô Dương Đầu hàng
Lực lượng
20,000 quân
2,000 thuyền chiến[1]
Không rõ
Thương vong và tổn thất
40–50% quân Hán (chủ yếu hèn là vì bệnh)[2] Quân nhì bà Trưng:
• vài ba ngàn quân thiệt mạng;
• rộng lớn trăng tròn,000 quân đầu hàng[3][4]
Quân Đô Dương:
• rộng lớn 5,000 (tiệt đem và đầu hàng);[3]
• rộng lớn 300 bị hành hạ ải[5]
Bản loại Lĩnh Nam thời Trưng Vương (40-43 sau Công nguyên).

Khởi nghĩa Hai Bà Trưng là cuộc khởi nghĩa kháng Bắc nằm trong thứ nhất vô lịch sử hào hùng nước ta vì thế nhì u Trưng Trắc và Trưng Nhị hướng dẫn. Cuộc khởi nghĩa tiếp tục tấn công xua đuổi được lực lượng thống trị ngôi nhà Đông Hán thoát khỏi Giao Chỉ (tương đương một trong những phần Quảng Tây, Trung Quốc và Bắc Sở, Bắc Trung Sở nước ta hiện nay nay), tạo nên song lập vô 3 năm cho tất cả những người Việt bên trên phía trên.

Bạn đang xem: lịch sử hai bà trưng

Viết về khởi nghĩa Hai Bà Trưng có khá nhiều mối cung cấp sử liệu, kể từ những sử liệu chủ yếu thống của Trung Quốc và nước ta cho tới những thần tích, giai thoại dân lừa lọc. Do những mối cung cấp sử liệu chủ yếu thống ko vừa đủ và thiếu hụt thống nhất, những sử gia tiếp tục bổ sung cập nhật vị những mối cung cấp kể từ thần tích, ngọc phả. Sử liệu về việc khiếu nại này còn nhiều ngờ vực vấn, có khá nhiều vấn đề ko được thống nhất Một trong những mối cung cấp chủ yếu thống, những thần tích cũng có thể có nhiều nội dung không ổn. Trong quy trình chỉnh sửa, những sử gia tiếp tục với lựa chọn và đối chiếu Một trong những fake thuyết kể từ những mối cung cấp không giống nhau.

Hoàn cảnh, nguyên vẹn nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Từ Lúc ngôi nhà Triệu chi khử An Dương Vương và thiết lập quyền thống trị bên trên cương vực Âu Lạc cũ, cơ chế cai trị tạm dừng ở cung cấp quận với thay mặt đại diện là 2 viên quan liêu sứ ở cả hai quận Giao Chỉ và Cửu Chân. Đến Lúc ngôi nhà Tây Hán khử ngôi nhà Triệu và ngỏ rời khỏi thời kỳ Bắc nằm trong (111 TCN), Lever cai trị vẫn ở cung cấp quận; cơ chế những Lạc hầu, Lạc tướng mạo của những người Việt với quyền thế luyện bên trên cương vực Âu Lạc cũ được những cơ quan ban ngành phương Bắc đồng ý mang lại lưu giữ, tuy nhiên càng ngày càng suy giảm.

Các Lạc tướng mạo, Lạc hầu, Bồ chủ yếu nhằm lưu giữ quyền bính và thế sự luyện bị tóm gọn buộc nên hợp tác với cơ quan ban ngành thống trị phương Bắc. Trong mặt hàng ngũ những Lạc tướng mạo với sự phân hóa thân ái một phía là những người dân thực sự hợp tác với cơ quan ban ngành ngôi nhà Hán, mặt mày cơ là những người dân chỉ thần phục bên phía ngoài.[6]

Từ Lúc ngôi nhà Đông Hán xây dựng, Hán Quang Vũ Đế tuy rằng ko dẹp kết thúc những lực lượng cát cứ phương Bắc vẫn quan hoài cho tới miền Nam. Tích Quang, Nhâm Diên thực hiện Thái thú Giao Chỉ và Thái thú Cửu Chân trong phòng Hán, rời khỏi mức độ tiến hành quyết sách đồng hóa, thay cho thay đổi luyện tục kể từ hôn nhân gia đình cho tới quần áo, lễ nghĩa của những người Việt bắt theo đòi người Hán, kéo đến xúc phạm u ám cho tới phong tục cũ nhiều đời của những người Việt.[7][8][9]

Từ Lúc Tô Định lịch sự thực hiện Thái thú Giao Chỉ năm 34, kẻ thống trị trong phòng Đông Hán càng u ám rộng lớn với những người Việt. Tô Định tàn bạo và tham ô lam, đẩy mạnh phục dịch và thuế khóa so với người Việt nhằm cống hấp thụ mang lại triều đình ngôi nhà Hán nhiều hơn thế nữa, thúc giục xay những Lạc tướng mạo nhiều hơn thế nữa.[9] Sự chạm đụng rộng lớn về văn hóa truyền thống, tín ngưỡng và tài chính khiến cho xích míc thân ái người Việt – không chỉ có quần chúng. # tuy nhiên cả những Lạc tướng mạo – với cơ chế cai trị trong phòng Hán càng ngày càng nóng bức.[8] Vì vậy những Lạc tướng mạo tiếp tục liên minh nhau lại nhằm kháng đối.

Nguyên nhân trực tiếp[sửa | sửa mã nguồn]

Trong số những Lạc tướng mạo với ý ngăn chặn sự cai trị trong phòng Hán, nổi lên ngôi nhà Trưng Trắc ở Mê Linh, Phong Châu và ngôi nhà Thi Sách ở Chu Diên. Theo Đại Việt sử lược, Trưng Trắc và em gái là Trưng Nhị với đậm chất cá tính mạnh mẽ và uy lực, ko Chịu đựng buộc ràng theo đòi pháp lý tuy nhiên Tô Định áp đặt[10]. Địa bàn tuy nhiên Trưng Trắc quản lí lưu giữ khá to lớn, thân ái mặt hàng Ba Vì và Tam Đảo tức là trung tâm vương quốc Văn Lang của vua Hùng trước đó, lọt được vào thân ái 3 khúc sông: khuỷu sông Đà, sông Hồng và sông Đáy. Còn địa phận của Thi Sách ngay tắp lự kề với Mê Linh, cách nhau chừng dòng sông Đáy, nằm trong châu thổ hữu ngạn sông Hồng và miêu tả ngạn sông Đáy.[11][12]

Trưng Trắc kết duyên với Thi Sách, nhì ngôi nhà đồng lòng luyện hiệp lực lượng ngăn chặn sự thống trị trong phòng Hán và tiếp tục tụ tập được sự cỗ vũ của không ít thủ lĩnh khu vực không giống.

Trước khí thế kháng đối của những thủ lĩnh người Việt, Tô Định tiếp tục giết thịt Thi Sách nhằm kỳ vọng dập tắt sớm ý muốn kháng đối[13]. Thù ck bị giết thịt càng khiến cho Trưng Trắc hành vi mau lẹ trong những công việc cất binh kháng ngôi nhà Hán.

Tuy nhiên, với những sử liệu mang lại vấn đề không giống về Thi Sách. Ngoài việc ông thương hiệu là Thi (chứ ko nên Thi Sách), Thủy kinh chú cho thấy ông nằm trong Trưng Trắc khởi nghĩa thắng lợi và 3 năm tiếp theo mới nhất tử trận nằm trong vợ; sách Thiên Nam ngữ lục nhận định rằng Thi Sách với nhập cuộc khởi nghĩa với Trưng Trắc và tử trận trước lúc khởi nghĩa thắng lợi[14] và sử gia Đào Duy Anh tán thành với thuyết này[15].

Các sử gia xác minh khởi nghĩa vẫn nổ rời khỏi bên dưới sự hướng dẫn của Hai Bà Trưng mặc dù ck Trưng Trắc không trở nên giết thịt. Do cơ nguyên vẹn nhân chủ yếu dẫn cho tới cuộc khởi nghĩa ko nên là tử vong của Thi Sách tuy nhiên là quyết sách đồng hóa gắt gao và tách bóc lột khắt khe trong phòng Đông Hán so với người Việt bên trên Giao Chỉ đương thời.[8][16] Lê Văn Siêu vô sách “Việt Nam văn minh sử” thậm chí còn còn nhận định rằng, việc Thi Sách thương hiệu thiệt là gì, với bị giết thịt hay là không vô sự khiếu nại Hai Bà khởi nghĩa ko nên là 1 trong cụ thể quan liêu trọng[17].

Lực lượng hướng dẫn cuộc khởi nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Vai trò hướng dẫn cốt cán là những Lạc hầu, Lạc tướng mạo dòng sản phẩm dõi Hùng Vương, với đáng tin tưởng với quần chúng. # và không ít được cơ quan ban ngành đô hộ phương Bắc vì thế nể[13]. Ngoài 3 thay mặt đại diện vượt trội là Trưng Trắc, Trưng Nhị và Thi Sách, những sử gia xác minh còn tồn tại nhiều thủ lĩnh khu vực không giống với xuất xứ Lạc tướng mạo.

Một anh hùng sẽ là nhập vai trò cần thiết vô thời kỳ trước khởi tức là bà Man Thiện – u của Trưng Trắc và Trưng Nhị. Bà sẽ là con cháu chắt mặt mày nước ngoài của Hùng Vương, góa ck sớm, nuôi dạy dỗ nhì đàn bà nghề nghiệp trồng dâu nuôi tằm và võ nghệ.[18] Bà Man Thiện với tầm quan trọng tổ chức triển khai lực lượng, tiếp xúc với những quan liêu thầy thuốc những vùng xung xung quanh cỗ vũ con cái khởi nghĩa.

Điều xứng đáng để ý là phần rộng lớn những tướng soái của cuộc khởi tức là phụ phái đẹp được những thần tích, truyền thuyết ghi lại: Trưng Trắc, Trưng Nhị, Man Thiện, Diệu Tiên, Bát Nàn, Đào Kỳ, Lê Hoa, Lê Chân, Phương Dung, Trinh Thục, Thánh Thiên, Thiện Hoa, Nàng Tía, Xuân Hương, Ả Di, Ả Tắc, Ả Lã, Nàng Đô… Số tướng soái nam giới rung rinh con số không nhiều hơn: Đỗ Năng Tế, Hùng Nguyên (chồng Trưng Nhị), ông Đống, ông Cai, ông Nà, Đồng Bảng, Đô Chính, Đô Dương… Các tướng soái này đều phải có mối quan hệ huyết hệ mặt mày nội hoặc nước ngoài, hoặc là bè chúng ta của nhau[19]. Theo chủ kiến của những sử gia, mặc dù được đời sau gán mang lại những “mỹ tự” và được bịa “họ” (tên họ), tuy nhiên vô trong thời gian đầu Công nguyên vẹn người Việt chưa tồn tại "họ", tuy nhiên toàn bộ đã cho thấy kết cấu mối quan hệ huyết tộc, địa điểm, tầm quan trọng của những người phụ phái đẹp, người u, người bà xã còn rất rộng không chỉ có vô mái ấm gia đình mặc cả vào cụ thể từng mặt mày của sinh hoạt xã hội nước ta Lúc cơ. Điều cơ sẽ là tàn tích của cơ chế khuôn mẫu quyền còn thông dụng thời Hai Bà Trưng ở Việt Nam[19].

Các sử gia tổng hợp số tướng soái nhập cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng[14]:

  • Khu vực Hà Tây cũ, Vĩnh Phúc và Phú Thọ: 75 người.
  • Khu vực ngoài thành phố thủ đô hà nội (cũ, ko bao hàm Hà Tây cũ): 28 tướng mạo.
  • Khởi nghĩa của Hai Bà Trưng thao diễn trở nên vô thời điểm cuối năm 39 đầu năm mới 40 TCN

Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]

Hội thề thốt Hát Môn[sửa | sửa mã nguồn]

Căn cứ theo đòi fake thuyết vì thế Thiên Nam ngữ lục nêu tuy nhiên sử gia Đào Duy Anh tán thành, cuộc nổi dậy kháng ngôi nhà Đông Hán tiếp tục ra mắt vô nửa thời điểm cuối năm 39 và bị Tô Định trấn áp khiến cho Thi Sách bị sợ hãi. Sau Lúc Thi Sách bị Tô Định giết thịt, Trưng Trắc và những Lạc tướng mạo càng căm phẫn, quyết tâm ngăn chặn ngôi nhà Hán nhằm trả thù hằn. Bà nằm trong Trưng Nhị đem quân phiên bản cỗ về lưu giữ Hát Môn[20].

Xem thêm: báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

Ngày mồng 4 mon 9[21] năm Kỷ Hợi (39), Trưng Trắc và Trưng Nhị tụ tập những tướng soái bên cạnh nhau thực hiện Hội thề thốt ở bờ đá Tràng Sa, cửa ngõ sông Hát (huyện Phúc Thọ, Hà Nội) nằm trong thị trấn Mê Linh thời cơ. Thiên Nam ngữ lục ghi câu nói. thề thốt của Trưng Trắc như sau:[22][23]

"Một van cọ sạch sẽ nước thù
Hai van dựng lại nghiệp xưa chúng ta Hùng
Ba kêu oan ức lòng chồng
Bốn van vẻn vẹn sở công lênh này".

Đánh xua đuổi Tô Định[sửa | sửa mã nguồn]

Sau một thời hạn sẵn sàng, mon hai năm 40, Trưng Trắc nằm trong Trưng Nhị đầu tiên vạc động khởi nghĩa ngăn chặn ngôi nhà Đông Hán. Sách Đại Việt sử ký chi phí biên của Ngô Thì Sĩ ghi lại câu nói. chép vô dã sử cho thấy, Lúc Trưng Trắc xuất quân vẫn ko không còn tang ck, bà make up vô cùng đẹp nhất. Các tướng mạo căn vặn vì thế sao, bà đáp rằng:

Việc binh ko thể tác động. Nếu lưu giữ lễ và thực hiện xấu xí sắc đẹp thì nhuệ khí đương nhiên suy xoàng xĩnh. Cho nên tao đem đẹp nhất nhằm mạnh thêm thắt nhiều sắc tố của quân, tạo nên bọn giặc nhìn thấy động lòng, lợi là chí tranh tài, thì dễ dàng giành phần thắng.

Mọi người nghe đều trầm trồ là ko vị bà[24].

Cuộc khởi nghĩa được sự tận hưởng ứng của rất nhiều lực lượng và quần chúng. # những điểm nằm trong Âu Lạc và Nam Việt cũ.[25][26] Quân Hai Bà tấn công hãm trị sở Luy Lâu. Sử sách ghi lại vô cùng sơ lược thao diễn trở nên cuộc khởi nghĩa của Hai Bà kể từ Lúc chính thức cho tới Lúc thắng lợi. Sách Hậu Hán thư chép:

"Năm Kiến Vũ loại 16 (40), người đàn bà ở Giao Chỉ là Trưng Trắc và em gái là Trưng Nhị bội nghịch, tấn công phá huỷ quận. Trưng Trắc là đàn bà Lạc tướng mạo thị trấn Mê Linh, là bà xã Thi Sách người Chu Diên, vô cùng kiêu hùng. Thái thú Giao Chỉ là Tô Định người sử dụng pháp lý trói buộc, Trưng Trắc cuồng nộ, vì vậy tuy nhiên bội nghịch. Do vậy, những người dân Man, người Lý ở Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố đều tận hưởng ứng. Gồm thu được 65 trở thành tự động lập thực hiện vua. Thứ sử Giao Chỉ và những thái thú chỉ giữ vị thân ái bản thân tuy nhiên thôi.

Sách Thủy kinh chú chép:[27]

"[Hai Bà] công phá huỷ châu thị trấn, thu phục được những Lạc tướng mạo, chúng ta đều tôn vinh Trưng Trắc thực hiện vua."

Các sử gia địa thế căn cứ theo đòi những thần phả và truyền thuyết tóm tắt trình tự động cuộc khởi nghĩa như sau:[27][28][29]

Quân Hai Bà trước tiên tiến công đô úy trị quận Giao Chỉ ở Mê Linh. Chiếm được điểm phía trên, Hai Bà Trưng tiến thủ tấn công thị trấn Tây Vu, rung rinh trở thành Cổ Loa.
Trên đà thắng lợi, kể từ Cổ Loa, Hai Bà Trưng đem quân vượt lên trước sông Hoàng, sông Đuống tấn công trị sở Giao Chỉ ở Luy Lâu kè sông Dâu (lãng Lũng Khê, Thuận Thành, Bắc Ninh). Quân khởi nghĩa tiến công quá thời gian nhanh khiến cho Tô Định ko kịp trở tay. Trước thế mạnh mẽ của quân Hai Bà, những viên quan liêu đứng đầu ko trở tay kịp và không đủ can đảm phản kháng, vứt chạy về phương Bắc.
Thái thú Giao Chỉ là Tô Định hốt hoảng cũng dỡ chạy. Để bay thân ái, Tô Định nên cạo tóc, cạo râu, trà trộn vô loàn quân, vứt vứt ấn tín tuy nhiên chạy. Tương truyền người Việt đương thời vẫn đang còn tục lệ thông dụng là cạo tóc, nên Tô Định thực hiện vì vậy nhằm học theo mang lại tránh bị vạc hiện nay bên trên đàng trốn[30]. Cuối nằm trong Tô Định bay về quận Nam Hải, bị Mã Viện dưng sớ lên Hán Quang Vũ Đế hoạnh tội “thấy chi phí thì giương đôi mắt lên, thấy giặc thì cụp đôi mắt xuống”. Vua Hán hạ ngục trị tội Tô Định.
Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng được quần chúng. # mọi nơi tận hưởng ứng thật nhiều. Sau Lúc Luy Lâu bị hạ, những trở thành không giống nhanh gọn lẹ đổ vỡ và quy phục. Cuộc khởi nghĩa lan rộng ra vô Cửu Chân, Nhật Nam, lịch sự Quế Lâm, Hợp Phố,Tượng Quận,Thương Ngô,...

Khởi nghĩa thắng lợi, Trưng Trắc đăng vương vua,Trưng Nhị thực hiện Phó Vương. Thần tích gọi là Mê Linh Nhị Thánh.

Phạm vi[sửa | sửa mã nguồn]

Các mối cung cấp sử liệu đều thống nhất rằng phạm vi cuộc khởi nghĩa ko gói gọn gàng vô phạm vi quận Giao Chỉ tuy nhiên là toàn cỗ Giao Chỉ Sở đương thời, tức là trong vòng toàn cỗ cương vực nước Nam Việt cũ. Có chủ kiến phân tích và lý giải này đó là nguyên nhân vì thế sao cương vực thời Hai Bà Trưng được gọi là Lĩnh Nam (“Lĩnh Nam riêng rẽ một triều đình nước ta”)[31].

Các cỗ sử cũ như Đại Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm lăm le Việt sử thông giám cương mục đều ghi Hai Bà Trưng thu được 65 trở thành. Riêng Ngô Thì Sĩ biên soạn Đại Việt sử ký chi phí biên tiếp tục kê lại từng trở thành (huyện) trong những quận và đã tạo ra tổng số những trở thành nằm trong 7 quận khu đất Âu Lạc và Nam Việt cũ (Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, Thương Ngô, Uất Lâm, Nam Hải) đơn giản 56[24].

Tuy nhiên, lại sở hữu chủ kiến nhận định rằng phạm vi cuộc khởi nghĩa rộng lớn hơn hẳn như vậy, không chỉ có bao hàm vô phạm vi Giao Chỉ Sở tuy nhiên lan lịch sự cả một số trong những khu vực phía nam giới Dương châu và Kinh châu, bởi vậy tổng số thị trấn trở thành tuy nhiên sử cũ ghi 65 là chủ yếu xác[32].

Các sử gia tiến bộ đánh giá phạm vi cuộc khởi nghĩa dè dặt rộng lớn và cũng ko thống nhất. Trần Trọng Kim và Đào Duy Anh, tuy rằng nằm trong ghi nhận số 65 trở thành tuy nhiên nhận định rằng phạm vi cuộc khởi nghĩa chỉ bao hàm những quận: Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam và Hợp Phố[20][33]. Các sách Lịch sử nước ta vì thế những group người sáng tác không giống nhau cũng ghi nhận phạm vi không giống nhau: với mối cung cấp chỉ ghi nhận phạm vi khởi nghĩa vô 2 quận Giao Chỉ và Cửu Chân[29], mối cung cấp không giống lại xác minh phạm vi bên trên 7 quận Giao Chỉ Sở, tức là toàn cương vực Âu Lạc và Nam Việt cũ[14].

Hệ ngược của những cuộc khởi nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Cuộc khởi nghĩa của nhì Bà là cuộc khởi nghĩa thứ nhất vô lịch sử hào hùng nước ta vì thế phụ phái đẹp hướng dẫn. Cuộc khởi nghĩa nổ rời khỏi thực hiện chấn động cả cõi Nam. Từ vô ngọn lửa của cuộc nổi dậy oanh liệt ấy lan rời khỏi chân lý lịch sử hào hùng "Một dân tộc bản địa mặc dù nhỏ bé xíu tuy nhiên tự động tôi đã hình thành, thực hiện ngôi nhà giang sơn và số phận bản thân. Sau Lúc trấn áp cuộc phản kháng, việc can thiệp thâm thúy trong phòng Hán vô Giao Chỉ ra mắt. Không một sức khỏe nào là chi khử được nó". Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng là kết tinh ma của tất cả một quy trình đấu giành giật, Lúc lặng lẽ, khi công khai minh bạch của quần chúng. # nước ta. Đấy là 1 trong trào lưu nổi dậy của toàn dân, vừa vặn quy tụ vô cuộc khởi nghĩa ở Hát Môn vì thế Hai Bà Trưng đề xướng, vừa vặn lan rộng lớn bên trên toàn miền Âu Lạc cũ

Đây là cuộc khởi nghĩa ngăn lại thống trị của Trung Quốc thứ nhất của những người Việt vô 1000 năm Bắc thuộc[34]. Các Lạc tướng mạo nằm trong hậu duệ của mình là đại biểu của trào lưu này[35].

Hai Bà Trưng tiếp tục phụ thuộc quần chúng. # phục sinh lại sự nghiệp cũ của vua Hùng. Cuộc khởi nghĩa là việc lắc đầu hiên ngang cường quyền của những triều đại phương Bắc coi những dân tộc bản địa xung xung quanh là “Man Di” ("man tộc", "man rợ" hoặc "mọi rợ"), nằm trong quốc buộc nên phục tòng “thiên triều”, “thiên tử”, lắc đầu tư tưởng “tôn quân, đại thống nhất”[35].

Xem thêm: khi chuyển hướng tấn công vào gia định quân pháp đã thay đổi kế hoạch xâm lược việt nam như thế nào

Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng vì thế phụ phái đẹp hàng đầu, vô trái đất tư tưởng “trọng nam giới khinh thường nữ” của đế chế Hán cổ điển, sẽ là sự đối nghịch tàn khốc về văn hóa truyền thống, nếp sinh sống, nếp suy nghĩ của song phía Nam – Bắc, Việt - Hán[35].

... trong khoảng tầm năm loại 40 sau Công nguyên vẹn, nhì u người nước ta là Hai Bà Trưng tiếp tục đứng lên khởi nghĩa kháng nước ngoài xâm, thức tỉnh ý thức song lập. Đó là thứ tự thứ nhất vô lịch sử hào hùng tuy nhiên người dân nước ta đứng lên vì thế nền song lập gần giống niềm kiêu hãnh của tớ.

— Tổng thống Mỹ Donald Trump[36]

Chống quân xâm lược[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hai Bà Trưng
  • Trưng Trắc
  • Trưng Nhị
  • Thi Sách
  • Lê Chân
  • Bắc nằm trong thứ tự 1
  • Chiến giành giật Hán-Việt, 42-43

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đại Việt sử lược, Nguyễn Gia Tường dịch, Nhà Xuất phiên bản TP Sài Gòn (1993).
  • Đại Việt sử ký toàn thư.
  • Khâm lăm le Việt sử thông giám cương mục.
  • Trần Trọng Kim (2010), Việt Nam sử lược, Nhà Xuất phiên bản Thời đại.
  • Viện Sử học tập (2001), Lịch sử nước ta, luyện 1, Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập Xã hội.
  • Nguyễn Khắc Thuần (2005), Danh tướng mạo Việt Nam, Nhà Xuất phiên bản Giáo dục đào tạo.
  • Viện Khoa học tập Xã hội nước ta (2008), Tổng luyện văn học tập dân lừa lọc người Việt, Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập Xã hội.
  • Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử nước ta, luyện 1, Nhà Xuất phiên bản Đại học tập và Giáo dục đào tạo có tính chuyên nghiệp.
  • Viện Sử học tập (1988), Biên niên lịch sử hào hùng cổ trung đại Việt Nam.
  • Đào Duy Anh (2005), Lịch sử cổ điển nước ta, Nhà Xuất phiên bản Văn hóa tin tức.
  • Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký chi phí biên, Nhà Xuất phiên bản Văn hóa tin tức.
  • Lê Đình Sỹ ngôi nhà biên (2010), Thăng Long – thủ đô hà nội những trang sử quang vinh kháng nước ngoài xâm, Nhà Xuất phiên bản thủ đô hà nội.
  • Lê Văn Siêu (2006), Việt Nam văn minh sử, Nhà Xuất phiên bản Văn học tập.
  • Đăng Khoa, Hoài Thu (2014), Khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Nhà Xuất phiên bản Văn hóa tin tức.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a b Hou Hanshuvol. 24 "Account of Ma Yuan"
  2. ^ Hou Hanshu, vol. 24 "Account of Ma Yuan" quote: "軍吏經瘴疫死者十四五。"
  3. ^ a b Hou Hanshu, vol. 24 "Account of Ma Yuan"
  4. ^ Hou Hanshu, vol. 22 "Account of Liu Long"
  5. ^ Hou Hanshu, Vol. 86 "Account of the Southern Barbarians"
  6. ^ Viện Sử học tập, sách tiếp tục dẫn, tr. 223.
  7. ^ Đào Duy Anh, sách tiếp tục dẫn, tr. 491.
  8. ^ a b c Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách tiếp tục dẫn, tr. 171.
  9. ^ a b Viện Sử học tập, sách tiếp tục dẫn, tr. 224.
  10. ^ Đại Việt sử lược, tr. 8.
  11. ^ Viện Sử học tập, sách tiếp tục dẫn, tr. 228.
  12. ^ Nguyễn Khắc Thuần, sách tiếp tục dẫn, tr. 37.
  13. ^ a b Viện Sử học tập, sách tiếp tục dẫn, tr. 230.
  14. ^ a b c Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách tiếp tục dẫn, tr. 175.
  15. ^ Đào Duy Anh, sách tiếp tục dẫn, tr. 491-492.
  16. ^ Đào Duy Anh, sách tiếp tục dẫn, tr. 490-491.
  17. ^ Lê Văn Siêu, sách tiếp tục dẫn, tr. 227.
  18. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách tiếp tục dẫn
  19. ^ a b Viện Sử học tập, sách tiếp tục dẫn, tr. 232.
  20. ^ a b Đào Duy Anh, sách tiếp tục dẫn, tr. 493.
  21. ^ Theo thần tích buôn bản Hát Môn (huyện Phúc Thọ, Hà Nội).
  22. ^ Lê Đình Sỹ, sách tiếp tục dẫn, tr. 38.
  23. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách tiếp tục dẫn, tr. 173.
  24. ^ a b Ngô Thì Sĩ, sách tiếp tục dẫn, tr. 87.
  25. ^ Lê Đình Sỹ, sách tiếp tục dẫn, tr. 37.
  26. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách tiếp tục dẫn, tr. 174.
  27. ^ a b Lê Đình Sỹ, sách tiếp tục dẫn, tr. 39.
  28. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách tiếp tục dẫn, tr. 176.
  29. ^ a b Viện Sử học tập, sách tiếp tục dẫn, tr. 233.
  30. ^ Nguyễn Khắc Thuần, sách tiếp tục dẫn, tr. 50.
  31. ^ Đăng Khoa, Hoài Thu, sách tiếp tục dẫn, tr. 26.
  32. ^ Đăng Khoa, Hoài Thu, sách tiếp tục dẫn, tr. 13.
  33. ^ Trần Trọng Kim, sách tiếp tục dẫn, tr. 45.
  34. ^ Viện Sử học tập, sách tiếp tục dẫn, tr. 249.
  35. ^ a b c Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách tiếp tục dẫn, tr. 178.
  36. ^ Bài tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump bên trên APEC 2017


Lỗi chú thích: Đã nhìn thấy thẻ <ref> với thương hiệu group “lower-alpha”, tuy nhiên không kiếm thấy thẻ ứng <references group="lower-alpha"/> ứng, hoặc thẻ đóng góp </ref> bị thiếu